* امتحان و تمحیص در نگاه قرآن
* معنی دو واژه‏ی استدراج و املا
امتحان و تمحیص در نگاه قرآن
آزمایش و امتحان یکی از سنن ثابت و تغییرناپذیر الاهی است. نظام حیات در جهان هستی، نظام تکامل و پرورش است و تمامی موجودات زنده مسیر تکامل را می‏پیمایند. از این رو، همه‏ی مردم از انبیا گرفته تا دیگران، طبق این قانون عمومی می‏بایست آزموده شوند تا استعدادها و نهفته‏های درونی آن‏ها آشکار شود. به تعبیر قرآن کریم:
«أ حَسب النّاس أن یترکوا أن یقولوا آمنّا و هم لایفتنون»۱
«آیا مردم پنداشته‏اند که با گفتن «ایمان آوردیم» رها می‏شوند و دیگر آزموده
نخواهند شد؟»
از آیات قرآن به دست می‏آید که تکالیف الاهی و پیشامدهای روزگار، همه امتحان خداوند است برای تمحیص مردم، تا انسان‏های خوب و بَد از هم جدا شده، خوبان راه کمال، و بَدان راه شقاوت را پیش گیرند.
برای این‏که معلوم شود این سنّت و برنامه‏ی جاودان الاهی، حتّی در امّت‏های قبل هم جاری بوده است، در آیه‏ی بعدی می‏فرماید:
ادامه مطلب »

مهدودیت و سنت های الهی در قرآن
چکیده :
نگارنده در این گفتار، سنّت‏های الهی استخلاف، امتحان و تمحیص، استدراج و املا را براساس قرآن و حدیث و بیانات مفسّران، مطرح کرده و پیوند آن‏ها را با اصل مهدویّت، غیبت و ظهور و انتظار امام مهدی علیه‏السلام نشان داده است.
کلمات کلیدی :
امام مهدی علیه‏السلام ، آیات مهدویت/ مهدویت، اصالت قرآنی/ قرآن، سنّت‏های الاهی / سنّت استخلاف/ سنّت امتحان و تمحیص / سنّت استدراج و املا.
مقدّمه
یکی از مسایل و اموری که همه‏ی مسلمانان به پیروی از کلام خدا و حدیث پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم بر آن اتّفاق دارند، این است که «پیش از برپایی قیامت، یکی از فرزندان رسول خاتم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم قیام می‏کند و بر تمام زمین فرمانروا می‏گردد. او زمین را که از ظلم و جور پرگشته، آکنده از عدل و داد خواهد کرد.»
از اعتقاد به این موعود آینده‏ساز، در فرهنگ اسلامی با نام «مهدویت» یاد می‏شود.
انتظار ظهور مهدی موعود، از حساس‏ترین فرازهای عقیدتی اسلام و از ضروریات دین به شمار آمده و ائمّه علیهم‏السلام همواره مردم را به این چشم به راهی می‏خواندند. در روایات، از انتظار فرج به عنوان برترین عبادت یادشده است.
رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم فرموده‏اند:
«افضل العبادة انتظار الفرج.»۱
«برترین عبادت، انتظار فرج است.»
تنها کسانی از این نعمت بزرگ برخوردار می‏گردند که فهم کامل و معرفت عمیقی نسبت به امام علیه‏السلام و غیبت ایشان داشته باشند و مانند دیگران، ظاهربین و سطحی‏نگر نباشند، که در این صورت بهتر از اهل هر زمانی خواهند بود؛ چنان‏که امام زین‏العابدین علیه‏السلام می‏فرمایند:
«یا أباخالد، إنّ اهل زمان غیبة القائلین بإمامته و المنتظرین لظهوره أفضل من أهل کلّ زمان»۲
«ای اباخالد، مردم زمان غیبت آن امام‏ـ حضرت مهدی عجل‏اللّه‏فرجه‏ـ که معتقد به امامت و منتظر ظهور او هستند، از مردم هر زمانی برترند.»
در احادیث متعددی از معصومین علیهم‏السلام انتظار ظهور واجب به شمار آمده است. به عنوان نمونه از حضرت جوادالأئمّه علیه‏السلام نقل شده است که فرمودند:
«إنَّ القائم منّا هو المهدی الَّذی یجب ان ینتظر فی غیبته.»۳
«همانا قیام‏کننده از ماـ اهل البیت علیهم‏السلام ـ مهدی علیه‏السلام است که انتظار او در زمان غیبتش واجب است.»
تعبیر وجوب، در فرمایش حضرت جواد علیه‏السلام نشان‏دهنده‏ی ضرورت حال انتظار در زمان پنهانی امام علیه‏السلام می‏باشد و هم‏چنین تکلیف و وظیفه‏ای را می‏نمایاند که برای تربیت افراد با اخلاص و آزمایش‏شده‏ی دوران فتنه و انحراف ضرورت دارد. در سایه‏ی همین اعتقاد است که انسان می‏تواند در مقابل ناملایمات و آشفتگی‏ها و هرج و مرج آن روزگار، پایداری و صبر پیشه کند از مسیر حق و حقیقت منحرف نشود، از این امتحان سخت الاهی موفّق بیرون آید و شایستگی و
آمادگی پذیرش رهبری جهان در آن روز موعود را بیابد.
باید دانست که برپایی ظهور و تقدیر زمان قیام مهدی علیه‏السلام ، وابسته به اراده‏ی خداوند متعال است؛ چنان‏که حضرت مهدی علیه‏السلام خود فرموده‏اند:
«فَلا ظهور إلاّ بإذن اللّه‏»۴
«ظهور فقط به اجازه‏ی پروردگار می‏باشد.»
امّا زمینه‏ساز ظهور، آمادگی و خواست مردم می‏باشد، که هدف آزمایش‏های دقیق الاهی هم دست‏یابی به همین آمادگی است.
لذا شیعه در عصر غیبت، باید با قرار دادن خود در مسیر اهل بیت و کسب معرفت لازم در ایجاد این آمادگی، نهایت تلاش خود را نشان دهد. ظهور امام عصر علیه‏السلام ، سنّت الهی است که اصالت آن ریشه در قرآن دارد. برای بررسی این سنّت، به چند نکته‏ی قرآنی با تبیین معصومان علیهم‏السلام و توضیح مفسّران، توجّه می‏کنیم.
ادامه مطلب »

حضرت مهدى (عج) و قرآن کریم
الف) همپاى قرآن
این که پیامبر اکرم (صلى الله علیه وآله وسلم) در سفارش مشهور خویش فرمود: انى تارک فیکم الثقلین کتاب اللّه و عترتى ما ان تمسّکتم بهما لن تضلّوا ابداً(۱) و بدین سان بر همپایى و همراهى خاندان خویش سلام اللّه علیهم با قرآن کریم، تأکید نمود، دلالت بر این دارد که در زمان ما، کتاب خدا قرآن کریم جز در کنار مهدى آل محمد (صلى الله علیه وآله وسلم) که یگانه ذخیره و باقیمانده این دودمان پاک است، کتاب هدایت انسانها نتواند بود و از گمراهى و سرگردانى مردم، جلوگیرى نتواند کرد.
و نیز اینکه رسولخدا (صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: علىّ مع القرآن و القرآن مع علىّ لایفترقان حتى یردا على الحوض(۲) با توجه به اینکه در این عصر، وصایت و وراثت حضرت على(علیه السلام) در همه مقامات ولایتى و شئونات هدایتى اش تنها از آن حضرت مهدى (علیه السلام)مى باشد، بر چنین همراهى و همپایى و معیّتى، بین او و قرآن نیز دلالت دارد.
ادامه مطلب »

قرآن و بشارت موعود
پیشوایان دین آیات بسیاری از قرآن را به موضوع مهدودیت تفسیر کرده اند. چیزی نزدیک به ۱۴۰ آیه. از این روایات برخی به اصحاب ایشان اشاره می کند. برخی هم به شرح علائم ظهور می پردازد. روایات دیگری هم هست که ازاقوام و پیامبران گذشته سخن می گوید و یاران و شرایط قائم را به وضعیت آنها تشبیه می کند. بهترین فرصت است که در این چند سطر خیلی سریع و پراکنده چندتایی از گل های این فصل را مرور کنیم.
متقین و رمز رستگاری
امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه ۲ و ۳ سوره بقره (ذلک الکتاب لاریب فیه هدی للمتقین الذین یؤمنون بالغیب) فرموده اند: متقین، شیعیان علی بن ابی طالب هستند و غیب، حجت غایب است. بر اساس این روایت در ارتباطی عمیق تر با مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه) می توان از این آیه چنین برداشت کرد که کسانی راه رستگاری را در قرآن می یابند که به امام غایب اعتقاد دارند.
امام، تاویل کننده آیات
ادامه مطلب »

پیوند قرآن با امام عصر(علیه السلام)
این ذات مقدس، وجود مبارک حضرت ولی‌عصر روحی‌فداه، در این ماه (شعبان) به دنیا آمده است. آنچه که منشأ نجات عالم است، وجود مبارک ولی‌عصر، ارواحنافداه، است که ما هم در کنار سفرة آن ذات مقدسیم. جریان وجود مبارک حضرت ولی‌عصر(ع) مانند قرآن، آنقدر برای پیغمبر(ص) محترم بوده که به هر بهانه‌ای و به هر وسیله‌ای نام مبارک حضرت حجت(ع) را می‌برد؛ مثل اینکه به هر وسیله‌ای جریان قرآن را مطرح می‌کرد.
وجود مبارک حضرت پیامبر اکرم(ص) به جابربن عبدالله انصاری می‌فرماید:
جابر، بعداز ارتحال من، سجاد فرزندی دارد به نام محمد[ع]، اسم او اسم من است و تو او را در کودکی می‌بینی. اگر او را دیدی، سلام مرا به او برسان و چند چیز به او بگو، یکی از این حرف‌ها این است [که] به او بگو، مهدی (عج) فرزند توست.
ادامه مطلب »

امام مهدی (عج) در قرآن (۲)

اشاره:

مقالة حاضر به بررسی آیاتی از قرآن کریم پرداخته است که دو فرقة شیعه و سنی در ذیل آنها روایاتی تفسیری دربارة امام مهدی(ع) نقل کرده‌اند. این آیات که تعدادشان بالغ بر هشت آیه است به ترتیب از ابتدا تا انتهای قرآن به صورت ذیل بررسی شده‌اند:
ابتدا روایات تفسیری فریقین در ذیل هشت آیه که مجموعاً ۴۴ روایت از شیعه و ۶۵ روایت از اهل سنت می‌باشد به صورت دسته‌بندی نقل شده و سپس به بررسی مقارنه‌ای و تطبیقی این روایات از نظر محتوا و سند پرداخته شده است.
لازم به ذکر است که به دلیل اختصار از ذکر متن عربی روایات و سند آنها خودداری شده است.
در قسمت اول این مقاله پس از بیان مقدمه‌ای در زمینة تبیین موضوع و آشنایی با اصطلاحاتی چون تفسیر و تأویل، به بررسی روایات تفسیری ذیل آیة ۶۹ سورة نساء پرداخته شد و روایاتی که در مصادر شیعی در این زمینه نقل شده است، بررسی شد. در این قسمت ابتدا روایات تفسیری سنی در ذیل آیة یاد شده، و در ادامه سایر آیات مرتبط با موعود قرآن بررسی خواهد شد.
روایات تفسیری اهل سنت
روایاتی که در منابع روایی اهل سنت در ذیل آیه ۱۵۹ سوره نساء آمده، چهار دسته هستند: دستة یکم، ایمان همة اهل کتاب به عیسی(ع) پس از نزول وی از آسمان: در این دسته از روایات، ضمیر «به» و «قبل موته» هر دو، به حضرت عیسی(ع) برمی‌گردد. طبق این تفسیر، حضرت عیسی(ع) هنوز زنده است و پس از فرود آمدن از آسمان در آخرالزمان، همة اهل کتاب اعم از یهودی و مسیحی به او ایمان می‌آورند. طبری در تفسیرش شانزده روایت از صحابه و تابعین نقل کرده که آیة شریفة مورد بحث را به این صورت تفسیر کرده‌اند. روایت ذیل نمونه‌ای از آنهاست:
از ابن عباس روایت شده که منظور از عبارت «قبل موته» در آیه شریفه «و إن من أهل الکتاب إلّا لیؤمننّ به قبل موته»، قبل از مرگ عیسی بن مریم(ع) است.۱ دستة دوم، ایمان همة اهل کتاب به عیسی(ع) در لحظة مرگ: در این روایات، ضمیر «به» به حضرت عیسی(ع) و ضمیر «قبل موته» به اهل کتاب برمی‌گردد. بر طبق این تفسیر، همة یهودیان و مسیحیان در هنگام مرگ، با کنار رفتن پرده‌ها، حقایق را درک کرده و به حقانیت حضرت عیسی(ع) پی می‌برند، ولی ایمان در آن لحظه برای آنان هیچ ثمره‌ای ندارد. هجده روایت در تفسیر طبری از صحابه و تابعین نقل شده که آیه مذکور را چنین تفسیر کرده‌اند. یکی از این روایات چنین است:
ادامه مطلب »

آیات مهدوی عجل الله تعالی فرجه الشّریف در دعاها و زیارت ها

در این فصل به گزاره هایی از دعاها و زیارت ها اشاره می شود که مضمون آیه ای از قرآن کریم است و آن آیه به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف تفسیر و تأویل شده است . البته آیه هایی که به حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشّریف تأویل شده است در قرآن فراوان است . در این جا تنها به آیه هایی که در عاها و زیارت ها آمده اشاره می شود .
۱
آیات مهدوی عجل الله تعالی فرجه الشّریف در دعاها و زیارت ها
ادامه مطلب »

امام مهدی در قرآن-
:اشاره
مقالة حاضر به بررسی آیاتی از قرآن کریم پرداخته است که دو فرقة شیعه و سنی در ذیل آنها روایاتی تفسیری دربارة امام مهدی(ع) نقل کرده‌اند. این آیات که تعدادشان بالغ بر هشت آیه می‌باشد به ترتیب از ابتدا تا انتهای قرآن به صورت ذیل بررسی شده‌اند:ابتدا روایات تفسیری فریقین در ذیل هشت آیه که مجموعاً ۴۴ روایت از شیعه و ۶۵ روایت از اهل سنت می‌باشد به صورت دسته‌بندی نقل شده و سپس به بررسی مقارنه‌ای و تطبیقی این روایات از نظر محتوا و سند پرداخته شده است.لازم به ذکر است که به دلیل اختصار از ذکر متن عربی روایات و سند آنها خودداری شده است.
مقدمه
الف ـ تبیین موضوع
«قرآن کریم» و «سنت نبوی» دو شجرة طوبای برآمده از یک ریشه مبارک‌اند و هر دو متعلق به یک قانون‌گذارد. بی‌تردید قرآن مجید، اعتقاد مسلمانان به ایدة ظهور مهدی(ع) را که از رسول اکرم(ص) متواتر بوده، با مجموعه‌ای از آیات شریفه تأیید کرده است؛ آیاتی که بسیاری از مفسران آنها را بر امام مهدی(ع) تطبیق کرده‌اند که ظهورش در آخرالزمان نوید داده شده است. هرگاه مطلبی از پیامبر(ص) متواتر گردد، ناگزیر باید پذیرفت که قرآن حکیم آن را یک‌سره مسکوت نگذارده است، هر چند عقول ما به سادگی آن را در نیابد؛ زیرا خداوند متعال در وصف قرآن می‌فرماید:
و نزّلنا علیک الکتاب تبیانا لکل شیء۱
و این کتاب را که روشنگر هر چیزی است بر تو نازل کردیم.
بنابراین استخراج این عقیده از آیات مبارکه بر عهدة کسی است که حقایق قرآنی را با فهمی در خور آن، درک کند و تردیدی نیست که بنا بر نص حدیث شریف ثقلین که نزد همة مسلمانان متواتر است،
«اهل البیت(ع)» همتا و کفو قرآنند. از این رو، باید آیاتی را که ایشان بر ظهور مهدی(ع) حمل کرد‌ه‌اند، دلیل قرآنی ایدة مهدویت به شمار آوریم.در این زمینه احادیث فراوانی از حضرات ائمه(ع) نقل شده است که در آنها آیات بسیاری بر حضرت مهدی(ع) و موضوع‌های مرتبط با آن حضرت تطبیق شده است. البته در نوشتار حاضر بخشی از این احادیث را ذکر می‌کنیم که مورد تأیید نصوص روایی و تفسیری مذاهب اهل سنت نیز باشد.
مراد از موضوع‌های مرتبط با مسئلة مهدویت مواردی است که در روایات تفسیری فریقین نقل شده و با احادیث مهدی(ع) پیوند دارد و باید آنها را یک جا بررسی نمود. این موضوع‌ها عبارتند از:
الف ـ لشکریان سفیانی و فرو رفتن آنها در سرزمین بیداء؛
ب ـ فرود آمدن حضرت عیسی(ع) از آسمان و نماز گزاردن وی پشت سر حضرت مهدی(ع)؛
ج ـ خروج دجال در آخرالزمان و کشته شدن وی به دست حضرت عیسی(ع)؛
د ـ أشراط الساعة و علائم قیامت.
ارتباط و پیوند این مسایل با بحث مهدویت توسط آیات و روایات در متن مقاله به تفصیل شرح داده شده است.
نکتة حائز اهمیت این است که علمای اهل سنت، روایات تفسیری مهدویت را به طور طبیعی مانند سایر روایات تفسیری بررسی یا نقد کرده‌اند و چنین نیست که این روایات را جعلی یا ضعیف شمرده باشند، بلکه بسیاری از این روایات در منابع روایی معتبر آنها ـ چنانچه خواهد آمد ـ نقل شده است.
هدف کلی این پژوهش، آشنایی بیشتر با کم و کیف روایاتی است که در مصادر روایی فریقین به تفسیر یا تأویل آیات شریفه قرآن در زمینة مهدویت پرداخته‌اند. در ذیل به برخی از سؤال‌ها که پاسخ آنها اهداف جزئی پژوهش را در بر می‌گیرد اشاره می‌کنیم:
ادامه مطلب »

آیه ی ۱۰۵ از سوره ی مبارکه ی انبیاء
وَلقَدْ کَتَبْنا فِی الزّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذّکْرِ أنّ الارضَ یرِثُها عِبادِی‏َ الصّالِحُونَ؛۱
«وهمانا، در زبور پس از ذکر نوشتیم که زمین را بندگان شایستة من، به ارث خواهند برد».
در این آیه به یکی از روشن‌ترین پاداش‌های دنیوی صالحان (حکومت روی زمین)، اشاره شده است. در روایاتی چند، این رویداد مهم، در عصر ظهور حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) دانسته شده است.
واژگان آیه
ـ «زبور» داود ( یا به تعبیرکتاب‌های عهد قدیم مزامیر داود) عبارت است از: «مجموعه‏ای از مناجات‌ها و نیایش‌ها و اندرزهای داود پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) ».
ـ «ذکر»، در اصل به معنای چیزی است که مایه تذکر و یاد آوری باشد؛ ولی در این آیه ـ به قرینه معرفی آن قبل از زبور ـ به کتاب آسمانی حضرت موسی(علیه السلام)، (تورات) تفسیر شده است.
ـ «ارض»، به مجموع کره زمین گفته می‏شود؛ مگر اینکه قرینه خاصّی در کار باشد.
ـ «ارث»؛ یعنی، چیزی که بدون معامله و داد و ستد، به کسی انتقال می‏یابد. در قرآن کریم گاهی به معنای تسلط و پیروزی یک قوم صالح، بر قوم ناشایست و در اختیار گرفتن موهبت ها و امکانات آنها گفته شده است.۲
با توجه به اضافه شدن «بندگان» به «خدا»، ایمان و توحید آنان روشن می‏شود و با توجه به کلمه «صالحون»، همه شایستگی‌ها به ذهن می‌آید: عمل و تقوا، علم و آگاهی، قدرت و قوت، و تدبیر و نظم و درک اجتماعی.
هنگامی که بندگان با ایمان، این شایستگی ها را برای خود فراهم سازند، خداوند نیز یاری می کند تا آنان بر مستکبران غلبه یابند، دست های آلودةشان را از حکومت بر روی زمین کوتاه کنند و دارندة میراث های آنها گردند.
ادامه مطلب »

آیه دوم،آیه ی ۵ از سوره ی قصص
وَنُریدُ أنْ نَمُنّ عَلَی الّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الارْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أئمًّْة وَنَجْعَلَهُمُ الْوارِثینَ؛۱
«و خواستیم بر کسانی که در آن سرزمین فرو دست شده بودند، منّت نهیم و آنان را پیشوایان [مردم‏] گردانیم و ایشان را وارث [زمین‏] کنیم».
این آیه طبق فرمایش امام علی(علیه السلام)، در نهج البلاغه و روایاتی چند از دیگر امامان(علیهم السلام)، ناظر به پیروزی مستضعفان بر مستکبران است و اینکه سرانجام، جهان از آنِ شایستگان خواهد شد.
آیه یاد شده، هرگز از یک برنامة موضعی و خصوصی مربوط به بنی اسرائیل سخن نمی گوید؛ بلکه بیانگر یک قانون کلی برای همه عصرها و قرن ها است. این بشارتی در زمینه پیروزی حق بر باطل و ایمان بر کفر است. نمونه کامل تر آن، حکومت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) و یاران آن حضرت بعد از ظهور اسلام بود.
گسترده‏ترین نمونه آن نیز، ظهور حکومت حق و عدالت در تمام کره زمین به دست حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) خواهد بود.
ادامه مطلب »

درباره‌ی این وبلاگ

این پایگاه توسط تبیان گیلان برای واحد مبلغین طراحی و راه اندازی شده است. تمام حقوق آن متعلق به مرکز تحقیقات اینترنتی تبیان گیلان و اداره کل تبلیغات اسلامی استان گیلان است..

تصاویر

دسته‌ها

بایگانی

  • admin: سلام ازحسن نظرجنابعالی تشکرمی کنم مدیروب [...]
  • admin: علیک سلام آنانکه خاک رابه نظرکیما کنند آیاشود که گوش [...]
  • رامین نظری: با عرض سلام و خداقوت بسیار عالی بود در عین اختصار جامع [...]
  • جعفر: با سلام، من همیشه وقتی زندگی این افراد را مطالعه میکنم [...]
  • admin: قران کریم می فرماید قدافلح من تزکی کسی که خودراازآلودگ [...]