آخرین مطالب

 
No Image
خوش آمديد!
سید بحرالعلوم متوفای ۱۲۱۲ق. پيوند ثابت

سید بحرالعلوم متوفای ۱۲۱۲ق.
جلوه نور
محمد مهدی ، فرزند سید مرتضی طباطبایی بروجردی ، از نوادگان امام حسن مجتبی علیه السلام در یک خانواده روحانی وپرهیزگار، در شب جمعه از ماه شوال ۱۱۵ ق ./ ۱۱۱۳ ش . در شهر کربلای معلی پا به عرصههستی نهاد. ([۱])شبی که سید به دنیا آمد پدر وی در عالم خواب دیدکه امام رضا علیه السلام دستور دادند((محمد بن اسماعیلبن بزیع()(از اصحاب امام کاظم و امام رضا و امام جوادعلیه السلام( شمعی برفراز بام سید مرتضی (منظور خود اوست( بر افروزد. وقتی محمدبن اسماعیل آن شمع را روشن کرد نوری از آن شمع به آسمان بالا رفت که نهایت نداشت. ([۲])پدر از آن رویای راستین بیدار می شود و همزمانخبر مولود تازه رسیده را به او می دهند.
در محضر اساتید
او از دوران کودکی در دامن پر مهر و محبت مادر پاکدامنش و در پرتوتوجهات پدر بزرگوارش سید مرتضی (متوفای ۱۲۰۴ ق( به آداب و اخلاق اسلامی خو گرفت ورفته رفته رشد یافت . پس از گذراندن دوره های علوم مقدماتی و سطح (فقه و اصول(، درآغاز بلوغ به درس خارج که از سوی پدرش تدریس می شد راه یافت و پس از پنج سال درس وبحث فشرده به مقام بلند اجتهاد نایل آمد.([۳])
سید محمد مهدی همچنین در محضر اساتید بنام حوزه کربلا و نجف اشرف شرکت جست ، فرهیختگان بنامی چون، محمد باقر وحید بهبهانی (۱۱۱۸ – ۱۲۰۸ ق(، شیخ یوسف بحرانی (۱۱۰۷ – ۱۱۸۶ ق(،محمد تقی دورقی نجفی (متوفی ۱۱۸۶ ق( و مهدی فتونی نباطی عاملی (متوفی ۱۱۸۳ ق(. ([۴])
او حکمت و فلسفه را نزد آقا میرزا ابوالقاسممدرس فرا گرفت و آن حکیم وارسته نیز در نزد وی درس اصول و فقه را آموخت.([۵])
وحید بهبهانی در اواخر عمر خویش مردم را درمسائل و فتواهای احتیاطی به سوی سید محمد مهدی راهنمایی می کرد.([۶])و او را مجتهدی جامع الشرایط می دانست.
سیددر سال ۱۱۸۶ ق . به قصد زیارت مرقد مطهر امام رضا علیه السلام و دیدار با علمایبزرگ ایران وارد مشهد مقدس شد و در مدت اقامتش شش ‍ یا هفت ساله([۷])خود در آن شهر، علاوه بر دیدارهای علمی با مردمو مباحثات با علما، در درس استاد میرزا مهدی اصفهانی خراسانی (۱۱۵۳ – ۱۲۱۸ ق( شرکتکرد و فلسفه ، عقاید و کلام را از آن مرد بزرگ آموخت و بر اندوخته علمی خویشافزود.
لقب((بحرالعلوم()از زبان این استاد برای اولین با به سید محمد مهدیطباطبایی گفته شد. استاد که از هوش و استعداد او شگفت زده شده بود در حین درس خطاببه شاگرد خود می گوید:((اخا انت بحرالعلوم()یعنی تو دریای علم هستی از آن لحظه سید به این لقب معروفشد.([۸])
سفرحجاز
سید بحرالعلوم دراواخر سال ۱۱۹۳ ق راهی حجاز شد. استقبال شایان مردم و شخصیتهای محافل علمی از اوموجب شد که به مدت دو سال در کنار خانه خدا اقامت ورزد و به درس و بحثبپردازد.
تسلط او به فقه اهل سنت و حسن معاشرت و سخاوتش او را چنان در میانساکنان آن دیار بخصوص اهل علم ، محبوب ساخت که هر روزه شماری از مردم و دانشمندانبه دیدنش می رفتند و از وی کسب فیض می نمودند. شگفت آنکه پیروان هر کدام از مذاهبچنین می پنداشتند که بحرالعلوم پای بند به مذهب ایشان است . او تمام این مدت را باتقلید گذرانید و جلسه درس او در علم کلام طبق مذاهب چهارگانه دایر بود و در اواخرتوقف در مکه ، مذهب خود را اعلان فرمود. وقتی خبر اظهار مذهب او به گوش ‍ پیروانمذاهب دیگر رسید از اطراف به دور او ریخته ، با وی به مناقشه پرداختند و او با دانشانبوه خود بر تمامی آنها برتری پیدا کرد و همه آنها را با دلیلهای قوی و منطقی بهسوی حقیقت اسلام مجذوب ساخت. ([۹])
تعیین و تثبیت جایگاه اعمال حج و مرکزیت دادن به مواقیت احرام به طوری که از نظر شرعی صحیح واقعشود و همچنین اصلاح مواقف حج ، یکی از گامهای ارزشمند سید بحرالعلوم بود. زیرا اینمکانهای مقدس قبل از او چندان مشخص نبود.علاوه بر اینها، سنگهای فرش شده در حرمرا که حجاج بر آن اقامه نماز می کردند تعویض نمود و سنگهای معدنی را خارج کرد وسنگهایی را که از نظر شیعه سجده بر آنها صحیح است جایگزین نمود. از آثار معنوی حضوراین مرد بزرگ در حجاز شیعه شدن امام جمعه مکه در هشتاد سالگی است. ([۱۰])
یادی از شاگردان این عالم با ورع شاگردانی بزرگ و نامی تربیت کرد که هر یک منشا خدماتفراوان به عالم اسلام شدند. در اینجا به نام چند تن از آنها اشاره می کنیم:

۱٫شیخ جعفر نجفی معروف به کاشف الغطاء (۱۱۵۴ – ۱۲۲۷ ق.)
۲٫سید محمد جواد عاملیمعروف به صاحب مفتاح الکرامه (۱۱۶۴ – ۱۲۲۶ ق(
۳٫ملا احمد نراقی ، مولف کتابمعراج السعاده (۱۱۸۵ – ۱۲۶۰ ق(
۴٫محمد باقر شفتی رشتی ، ملقب به حجه الاسلام (۱۱۷۵ – ۱۲۶۰ق(
۵٫سید یعقوب کوه کمری (۱۱۷۶ – ۱۲۵۶ ق(
۶٫سید صدر الدینعاملی (متوفی ۱۲۶۳ ق(
۷٫سید دلدار علی نقوی رضوی نصیر آبادی لکهنوی (۱۱۶۶ – ۱۲۳۵ق(
۸٫شیخ محمد ابراهیم کلباسی (۱۱۸۰ – ۱۲۶۲ ق(
۹٫زین العابدینسلماسی (متوفی ۱۲۶۶ ق(
۱۰٫شیخ عبدالحسین الاعم (۱۱۷۷ – ۱۲۴۷ ق
۱۱٫سیدعلی فرزند سید محمد (۱۱۶۱ – ۱۲۳۱ ق
۱۲٫سید قیصر محمد فرزند معصوم رضویخراسانی (۱۱۸۰ – ۱۲۵۵ ق
۱۳٫اسدالله کاظمی (متوفی ۱۲۳۶ ق
۱۴٫ابوعلیحائری صاحب کتاب منتهی المقال (۱۱۵۹ – ۱۲۱۶ ق
۱۵٫سید عبدالله شیر (متوفی ۱۲۴۴ق
۱۶٫شیخ محمد تقی اصفهانی ایوانکی ، صاحب حاشیه معالم (متوفی ۱۲۴۸ ق
۱۷٫سید محمد مجاهد، مولف کتاب المناهل (متوفی ۱۲۴۲ ق
۱۸٫محسن اعرجی (متوفی ۱۲۲۷ ق
۱۹٫میرزا محمد عبدالصانع نیشابوری اخباری
۲۰٫شیخ حسین نجف([۱۱])
آثار علمی سید
آثاری که در کتابها از آنها نام برده اند – که بعضی از آنها چاپگردیده و برخی چاپ نشده است – بدین قرار است:
-المصابیح فی الفقه (در سهجلد)
-الفوائد فی الاصول
-مشکاه الهدایه
-الدره النجفیه (رساله ای درفقه(
-رساله فی عصیر الزبیبی
-شرح الوافیه (در علم اصول فقه(
-تحفهالکرام (در تاریخ مکه و بیت الله الحرام(
-مناسک حج
-حاشیه بر کتاب شرایع (بحث طهارت(
-حاشیه بر کتاب((الذخیره()سبزواری.
-الدره البهیه فی نظم رووس المسائلالاصولیه
-کتاب الرجال (معروف به فوائدالرجالیه(
-دیوان شعر و رساله ایفارسی در شناخت خدا([۱۲])
آثار اجتماعی
با توجه به سنگینی مسوولیت های علمی سید آثار اجتماعی و معنویگرانبهای از او مشاهده می نماییم که به نمونه هایی از آن یادگارها اشاره می کنیم:
۱٫مشخص کردن مقام و جایگاه حضرت حجه بن الحسن (عج( در مسجد سهله و بناگذاریقبه ای در این جایگاه مقدس.
۲٫بنا کردن گلدسته در صحن شریف علوی در طرف جنوبیو تعمیر دیوارهای صحن ها و حجره هایی که در حالی خراجی بود.
۳٫ترغیب و راهنمایی نسبت به تعمیر مسجد شیخ طوسی در نجف اشرف.
۴٫ایجاد کتابخانه خطی (مکتبهبحرالعلوم)
۵٫بالا آوردن ارتفاع مسجد کوفه به منظور سهولت در تطهیر و پاکنمودن آن.
۶٫مشخص کردن جایگاه مسجد راس الحسین در نجف اشرف.
۷٫تعیینجایگاه قبر مختار ثقفی که الان به قبر مسلم معروف است.
۸٫تعیین جایگاه مرقدحضرت هود و صالح علیه السلام در نجف اشرف.
۹٫اضافه کردن مقداری از اراضی بهمسافت حرم مطهر و ایجاد تاسیساتی در اطراف حرم که مورد نیاز زوار بود([۱۳])
یادی از اشعار بحرالعلوم
سید در شعر و ادبیات فوق العاده چیره دست بود و شهرهای او در فقه و اصول و رجال از آثار گرانبهای به یادگار ماندهآن دریای بی ساحل است و به نظم در آوردن نام اصحاب اجماع از سروده های اوست شعر ذیلرا که در رثای سالار شهیدان علیه السلام سروده شده است ، برای نمونه ذکر می کنیم:
الله اکبر ماذالحادث الجلل
و قد تزلزل سهل الارض والجبل !؟
ماهذه الزفرات الصاعدات اسی
کانها من لهیب القلب تشتعل
ما للعیونمنهاالدمع جاریه
منها تخد خدودا و هی تنهمل
کان ففخه صورالحشر قدفجئت
فالناس سکری و لاسکر و لا ثمل([۱۴])
-این چهحادثه بزرگی است که از بزرگی آن کوه و بیابان متزلزل شده است.
-این ناله ها ازچه بلند است ! گویا ناله ها از سوز قلبها زبانه می کشند.
-چه شده است که چشمههای اشک دیده ها جاری است و جویباری از آنها بر روی رخسار می دود.
-گویاصوراسرافیل دمیده شده و قیامت بر پاست و مردم مست اند در صورتی که بهوش اند و مستنیستند.
مظهر فضیلتها
سید بحرالعلوم مرد فضیلت و تقواو نمونه ای کامل از اخلاق نیکوی انبیا بود آن معلم اخلاق و انسانیت و از مصادیقبارز اخلاق نیکو فرزانه ای است که شاگرد بلند آوازه او کاشف الغطاء در حقش چنینسروده است:
جمعت من الاخلاق کل فضیله
فلا فضل الا عنجنابک صادر([۱۵])
-همه فضایل و اخلاق شایسته را جمع کرده ای و در دنیا هیچ فضیلتی نیست مگر اینکه از حضور تو صادر شده و تو دارای آنفضیلت هستی.
او از نظر تواضع در مرتبه عالی قرار داشت و برای دیگران بیش از خوداحترام و ارزش قائل بود و برای مردم پدری مهربان به حساب می آمد سخن گفتن و راهرفتن او انسان را متحیر می ساخت در میان مردم که راه می رفت بیننده تصور می کرد اوفرشته است برای خدا سخن می گفت و پیوسته به یاد خدا بود.
او در تهذیب اخلاق درمرتبه ای قرار داشت که درک آن برای بسیاری از افراد مشکل است
او کارها و ساعاتفعالیتهایش را تقسیم نموده بود وقتی سیاهی شب همه جا را فرا می گرفت مقداری بهتحقیق و آماده کردن مقدمات درس و بحث می گذراند و پس از آن به طرف مسجد کوفه رفتهدر آنجا به مناجات با خدا می پرداخت([۱۶])
بحرالعلوم برامور عبادی شاگردان خویش نیز فوق العاده اهتمام می ورزید و در صورت غفلت و کوتاهیشاگردان از این مهم بسیار رنج می برد یک بار برای چند روز تدریس را ترک فرمود: طلبهها واسطه ای را نزد وی فرستادند تا علت تعطیلی درس را جویا شود بحرالعلوم در پاسخاو چنین فرموده بود:((در میان این جمعیت طلبه هرگزنشنیدم که در نصف شبها صدای تضرع و زاری و مناجات آنها بلند بشود با اینکه من غالبشبها در کوچه های نجف راه می روم چنین دانش پژوهانی شایسته نیستند تا برای ایشاندرس ‍ بگویم.))چون طلاب این سخن را شنیدند متحول شدهشبها به ناله و گریه در محضر الهی پرداختند وقتی این تحول اخلاقی در طلبه ها پدیدارشد آن جناب دوباره تدریس را شروع کردند. ([۱۷])
تلاش سید درحمایت از فقرا و محرومان را باید از شبهای تاریک و کوچه های باریک نجف اشرف وفقیران آن دیار پرسید او هر شب در کوچه های شهر می گردید و برای فقرا نان وخوردنیهای دیگر می برد. ([۱۸])
سِّر عشق
به منظور درک بیشتر عظمت و بزرگیسید بحرالعلوم چند نمونه از ارتباط و دیدارهای وی با حضرت مهدی (عج( را بیان میکنیم.
الف – ناقه سوار
آخوند ملا زین العابدین سلماسیاز شاگردان و یاران نزدیک سید می گوید: ایامی که در جوار خانه خدا نزد سید به خدمتمشغول بودم روزی اتفاق افتاد که در خانه چیزی نداشتیم مطلب را به سید عرض کردم چیزینفرمود از عادات جناب بحرالعلوم این بود که صبح اول وقت طوافی دور کعبه می کرد و بهخانه می آمد و به اتاقی که مخصوص خودش بود می رفت ما قلیان تنباکویی برای او میبردیم آن را می کشید و برای هر صنفی بر طریق مذهبش درس می گفت در آن روزی که ازتنگدستی شکایت کردم چون از طواف برگشت به حسب عادت قلیان را حاضر کردم که ناگهانکسی در را کوبید سید بحرالعلوم بشدت مضطرب شد و به من گفت : قلیان را بگیرد و ازاینجا بیرون ببر آنگاه خود با شتاب به طرف در رفت و آن را باز کرد شخص ‍ بزرگواریدر لباس عربی داخل شد و در اتاق سید نشست و سید در نهایت فروتنی و ادب دم در نشست.ساعتی نشستند و با یکدیگر سخن گفتند آنگاه برخاست و در خانه را باز کرد و دست مهمانرا بوسید او را بر ناقه ای که دم در خانه خوابانده بود سوار کرد مهمان رفت وبحرالعلوم با رنگ دگرگون بازگشت و حواله ای به دست من داد و گفت : این حواله ای ستبرای مرد صرافی که در بازار صفاست نزد او برو و هر چه بر او حواله شده بگیر آنحواله را گرفتم و آن را نزد همان مرد که سید سفارش کرد برای بردم مرد چون حواله راگرفت به آن نظر نمود و آن را بوسید و گفت : برو چند باربر و کارگر بیاور پس رفتم وچهار باربر آوردم به قدری که آن چهار نفر قدرت حمل داشتند پول آن زمان را برداشتندو به منزل آوردند من فوری برگشتم نزد آن صراف که از حال او و نویسنده حواله جویاشوم که او چه کسی بود وقتی رفتم نه صرافی را دیدم و نه مغازه ای را که دیده بودم ازمغازه صراف پرس و جو کردم گفتند ما اصلا در اینجا دکان صرافی ندیده ایم([۱۹])
ب -مانند دریا
میرزای قمی -نویسنده کتاب قوانین – می گوید: من با علامه بحرالعلوم در درس آقا وحید بهبهانیهم مباحثه بودم اغلب من برای او بحث را تقریر می کردم تا اینکه به ایران آمدم و کمکم شهرت علمی سید بحرالعلوم به همه جا رسید و من تعجب می کردم تا زمانی که خداتوفیق عنایت فرمود که برای زیارت عتبات موفق بشوم وقتی به نجف اشرف وارد شدم سید راملاقات کردم مساله ای عنوان شد دیدم سید بحرالعلوم دریای مواج و عمیقی از دانشهاستپرسیدم : آقا ما که با هم بودیم شما این مرتبه را نداشتید و از من استفاده می کردیدحال شما را مانند دریا می بینم سید فرمود: میرزا این از اسرار است که به تو می گویمتا من زنده ام به کسی نگو و کتمان بدار من قبول کردم آنگاه فرمود: چگونه این طورنباشم و حال آنکه آقایم (حجه بن الحسن عج( مرا شبی در مسجد کوفه به سینه مبارک خودچسباند([۲۰])
ج -تلاوت قرآن
میرزا حسینلاهیجی به نقل از شیخ زین العابدین سلماسی می گوید: روزی بحرالعلوم وارد حرم مطهرامام علی علیه السلام شد و سپس این شعر را زمزمه کرد:

چه خوش است صوت قرآن
ز تو دلربا شنیدن
به رخت نظاره کردن
سخن خدا شنیدن
پس ازآن از بحرالعلوم سبب خواندن این شعر را پرسیدم فرمود: چون وارد حرم حضرت علی علیهالسلام شدم دیدم مولایم حجه بن الحسن (عج( در بالای سر به آواز بلند قران تلاوت میکند چون صدای آن بزرگوار را شنیدم این شعر را خواندم([۲۱])
غروب آفتاب
سید بحرالعلوم که به علت بیماری مدتی توان تدریس نداشت و در منزل بهمطالعه و تالیف مشغول بود، سرانجام در روز ۲۴ ذیحجه (یا رجب( سال ۱۲۱۲ ق . رخ دادفانی برتافت و به عالم بالا پرواز کرد.
درگذشت سید در عالم اسلام اثری عمیق برجای گذاشت و دنیای شیعه را در ماتم فرو برد.
پیکر مطهر او پس از تشییع با شکوه واقامه نماز، در جنب مرقد شیخ طوسی ، در نجف دفن شد.
——————————————————————————-

[۱]فوائد الرضویه ، شیخ عباس قمی ، ص ۶۷۶، مستدرک الوسائل ، میرزاحسین نوری ، ج ۳، ص ‍ ۳۸۳، قصص العلماء، میرزا محمد تنکابنی ، ص ۱۶۸، اعیان الشیعه، محسن امین عاملی ، ج ۱۰، ص ‍ ۱۵۸
[۲]فوائد الرضویه ، ص ۴۷۶٫ قصصالعلماء، ص ۱۶۸، اختران تابناک ، ذبیح الله محلاتی ، ج ۱، ص ‍ ۴۱۲٫
[۳]مقدمه فوائد الرجالیه ، ص ۳۳، فقهای نامدار شیعه ، عقیقی بخشاشی ،ص ۲۹۱٫
[۴]سید بحرالعلوم دریای بی ساحل ،نورالدین علی لو، ص ۲۵ – ۳۲٫
[۵]مقدمه الفوائد الرجالیه
[۶]مکارم الاتار، ج ۱، ص ۴۱۷ – ۴۲۱٫
[۷]اعیان الشیعه ، ج ۱۰، ص ۱۵۹٫
[۸]روضات الجنات ، سید محمد باقر خوانساری ، ج ۷، ص ۲۰۴٫
[۹]مقدمه فوائد الرجالیه ، ص ۳۵٫
[۱۰]مکارم الاثار، ج ۱، ص ۴۱۷٫
[۱۱]مستدرک الوسائل ، ج ۳، ص ۳۸۵، اعیان الشیعه ، ج ۶، ص ۲۲۵، ج ۷، ص ۱۶۷، معارف الرجال ، محمد حرز الدین ، ج ۲، ص ۵۹٫ شعرای الغری ، ج ۱۲، ص ۱۲۹ – ۱۵۹،مقدمه فوائد الرجالیه ، ص ۶۷ – ۷۰٫
[۱۲]اعیان الشیعه ، ج ۱۰، ص ۱۶۰،شعرای الغری ، ج ۱۲، ص ۱۳۹
[۱۳]مقدمه فوائد الرجالیه ، ص ۹۵ و ۹۶، ماضی النجف و حاضرها، ج ۱، ص ۹۶ و ۱۰۵ و ۲۴۶٫
[۱۴]اختران تابناک ، ج ۱، ص ۴۲۸٫
[۱۵]مقدمه فوائدالرجالیه ، ص ۳۵٫
[۱۶]همان ، ۳۸٫
[۱۷]قصص العلماء، ص ۱۷۳٫
[۱۸]ر. ک : همان ، ص ۱۷۱٫
[۱۹]منتهی الامال ، شیخ عباس قمی ، ج ۲، ص ۵۴۷، فوائد الرضویه ، ص ۶۸۰٫ت
[۲۰]گنچینه دانشمندان ، محمد شریفرازی ، ج ۸، ص ۳۷۱٫
[۲۱]فوائد الرضویه ، ص ۶۸۲
آثار:
المصابیح فی الفقه
الفوائد فی الاصول
مشکاه الهدایه
الدره النجفیه
الدره النجفیه
رساله فی عصیر الزبیبی
شرح الوافیه
تحفه الکرام
مناسک حج
حاشیه بر کتاب شرایع
حاشیه بر کتاب ((الذخیره )) سبزواری
الدره البهیه فی نظم رووس المسائل الاصولیه
فوائدالرجالیه
دیوان شعر و رساله ای فارسی در شناخت خدا

دسته: زندگینامه علما واستوانه های اطلاع رسانی دینی | نويسنده: admin


ارسال نظر

 

No Image
No Image No Image No Image
 
 
 

بایگانی شمسی

تقویم شمسی

اردیبهشت ۱۳۹۸
د س چ پ ج ش ی
« فروردین    
 1
۲۳۴۵۶۷۸
۹۱۰۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵
۱۶۱۷۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲
۲۳۲۴۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹
۳۰۳۱  
No Image No Image