حج الوداع پیامبر و واقعه غدیر خم(۷)

دسته: غدیر

۷ اردیبهشت ۱۳۸۹

حج الوداع پیامبر و واقعه غدیر خم
پیامبر اکرم بنا بر امر الهی ، در سال دهم هجرت تصمیم به زیارت خانه خدا و بجا آوردن حج نمودند ؛ لذا مردم را از این امر مطلع کردند و حتی برای آگاه‌ نمودن اهالی مناطق مختلف ، قاصدانی را به آن شهر ها گسیل داشتند . فرستادگان حضرت نیز همانگونه که وجود مقدس رسول اکرم خود اعلام نموده بودند ، این پیام را به مردم رساندند که این آخرین حج رسول خداست و این سفر دارای اهمیت فراوانی است . هر کس که توانایی و استطاعت آن را دارد ، بر او لازم است که پیامبر اکرم را در این سفر همراهی نماید . گرچه رسول‌ اکرم با همراهی عده‌ ای از اصحاب خویش پیش از این ، اعمال عمره مفرده را انجام داده بودند ، اما این نخستین بار و تنها مرتبه‌ ای در طول حیات طیبه پیامبر اسلام بود که بنا بر امر الهی ، حضرت تصمیم به بجای‎ آوردن و تعلیم مناسک حج گرفتند . پس از این اعلام ، جمعیت کثیری در مدینه جهت همراهی با رسول خدا و بجای آوردن اعمال حج ، مجتمع گشتند . مورخان و صاحب ‌نظران از این سفر رسول خدا با عنوان حجة‌ الوداع ، حجة الاسلام ، حجة ‌البلاغ ، حجة الکمال و حجة التمام یاد می ‎نمایند .

رسول‌ اکرم با پای پیاده و در حالیکه غسل نموده بودند ، در روز شنبه ۲۴ یا ۲۵ ذیقعده به همراه همراهان خود و اهل‌ بیت گرامیشان و عامه مهاجرین و انصار و جمعیت کثیری که گرداگرد حضرت اجتماع کرده بودند ، به قصد بجای آوردن مناسک حج از مدینه خارج گشتند . تعداد جمعیتی که به همراه حضرت از مدینه خارج شده بودند را بین ۷۰۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰۰ ( و حتی برخی بیشتر از ۱۲۰۰۰۰ ) نقل نموده ‌اند ؛ اما افراد بسیاری به غیر از این عده ، نظیر اشخاصی که در مکه مقیم بودند و یا اشخاصی که از شهر های دیگر خود به مکه آمده و در آنجا به حضرت ملحق شدند ، به همراه پیامبر و با اقتدای به ایشان مناسک حج را در این سفر بجای آورده و رسول خدا را همراهی نمودند . امام علی ، پیش از تصمیم پیامبر برای بجای آوردن مناسک حج ، از طرف ایشان برای تبلیغ اسلام و نشر معارف الهی به جانب یمن فرستاده شده بودند ؛ اما هنگامی که از تصمیم پیامبر برای سفر حج و لزوم همراهی سایر مسلمین با آن حضرت در این سفر ، آگاه گشتند ، به همراه عده ‌ای از یمن به سمت مکه حرکت نمودند و در آنجا پیش از آغاز مناسک ، به رسول‌ اکرم ملحق شدند .

رسول خدا و همراهیان آن حضرت ، در میقات مسجد شجره مُحرم گشتند و بدین ترتیب اعمال حج را آغاز نمودند . گرچه اصول و کلیات مناسک حج قبلا و به هنگام نزول آیات مربوطه ، توسط رسول‌ اکرم توضیح داده شده بود ، اما در این سفر ، پیامبر این اعمال را به طور عملی برای مردم آموزش داده و جزئیات را برای آنان تبین نمودند و در مواقف گوناگون ، با ایراد خطابه ، مردم را نسبت به سایر تکالیف الهی و وظایف شرعیشان آگاهی بخشیدند .

سرانجام اعمال حج ، پایان یافت و پیامبر اکرم به همراه جمعیت کثیری که ایشان را همراهی می‌ نمودند ، شهر مکه را ترک نمودند و رهسپار مدینه شدند . در میان راه مکه و مدینه در غدیر خم ، آیه قرآن نازل گردید :

یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس . ( مائده / ۶۷ )
? اى پیامبر ، آنچه را از پروردگارت بر تو فرود آمده است ‏به مردم برسان و اگر نرسانى رسالت‏ خداى را بجا نیاورده ‏اى ؛ و خداوند تو را از گزند مردم حفظ مى ‏کند ? .

دقت در مضمون آیه ما را به نکات زیر هدایت مى‏ کند :

اولا : فرمانى که پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم براى ابلاغ آن مامور شده بود آنچنان خطیر و عظیم بود که هرگاه پیامبر ( بر فرض محال ) در رساندن آن ترسى به خود راه مى ‏داد و آن را ابلاغ نمى ‏کرد رسالت الهى خود را انجام نداده بود ، بلکه با انجام این ماموریت رسالت وى تکمیل مى ‏شد .
به عبارت دیگر ، هرگز مقصود از ما انزل الیک مجموع آیات قرآن و دستور هاى اسلامى نیست . زیرا ناگفته پیداست که هرگاه پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم مجموع دستور هاى الهى را ابلاغ نکند رسالت‏ خود را انجام نداده است و یک چنین امر بدیهى نیاز به نزول آیه ندارد . بلکه مقصود از آن ، ابلاغ امر خاصى است که ابلاغ آن مکمل رسالت ‏شمرده مى ‏شود و تا ابلاغ نشود وظیفه‏ خطیر رسالت رنگ کمال به خود نمى ‏گیرد . بنابر این ، باید مورد ماموریت ‏یکى از اصول مهم اسلامى باشد که با دیگر اصول و فروع اسلامى پیوستگى داشته پس از یگانگى خدا و رسالت پیامبر مهمترین مسئله شمرده شود .

ثانیا : از نظر محاسبات اجتماعى ، پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم احتمال مى‏ داد که در طریق انجام این ماموریت ممکن است از جانب مردم آسیبى به او برسد و خداوند براى تقویت اراده او مى ‏فرماید :

و الله یعصمک من الناس .

اکنون باید دید از میان احتمالاتى که مفسران اسلامى در تعیین موضوع ماموریت داده‏ اند کدام به مضمون آیه نزدیکتر است .

محدثان شیعه و همچنین سى تن از محدثان بزرگ اهل تسنن بر آنند که آیه در غدیر خم نازل شده است و طى آن خدا به پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم ماموریت داده که حضرت على علیه السلام را به عنوان ? مولاى مؤمنان ‏? معرفى کند .
ولایت و جانشینى امام پس از پیامبر از موضوعات خطیر و پر اهمیتى بود که جا داشت ابلاغ آن مکمل رسالت‏ باشد و خوددارى از بیان آن ، مایه نقص در امر رسالت ‏شمرده شود .

همچنین جا داشت که پیامبر گرامى ، از نظر محاسبات اجتماعى و سیاسى ، به خود خوف و رعبى راه دهد ، زیرا وصایت و جانشینى شخصى مانند حضرت على علیه السلام که بیش از سى و سه سال از عمر او نگذشته بود بر گروهى که از نظر سن و سال از او به مراتب بالاتر بودند بسیار گران بود . گذشته از این ، خون بسیارى از بستگان همین افراد که دور پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم را گرفته بودند در صحنه‏ هاى نبرد به دست‏ حضرت على علیه السلام ریخته شده بود و حکومت چنین فردى بر مردمى کینه توز بسیار سخت‏ خواهد بود .

به علاوه ، حضرت على علیه السلام پسر عمو و داماد پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم بود و تعیین چنین فردى براى خلافت در نظر افراد کوته ‏بین به یک نوع تعصب فامیلى حمل مى ‏شده است .
ولى به رغم این زمینه ‏هاى نامساعد ، اراده حکیمانه خداوند بر این تعلق گرفت که پایدارى نهضت را با نصب حضرت على علیه السلام تضمین کند و رسالت جهانى پیامبر خویش را با تعیین رهبر و راهنماى پس از او تکمیل سازد .

این پیام الهى ماموریتى خطیر بر عهده پیامبر اکرم (ص ) مى گذاشت، اعلان چیزى که باید همگان ازآن باخبر شوند و اگر چنین نکند گویاکارى صورت نداده است.

بنابراین بهترین موقعیت براى اعلام چنین پیامى همین جا بود، جایى که راه مصر و عراق و مدینه و حضرموت و تهامه از هم جدا مى شود و همه حاجیان ناگزیر از آن مى گذرند. غدیر خم مناسب ترین محلى بود که مى توانست چنین پیام پر اهمیتی رابه گوش همگان برساند.

در پی نزول این آیه ، رسول خدا دستور دادند تا همه‏ی کاروانیان در آن محل اجتماع کنند ، از یاران خود خواست تا زیر چند درخت کهنسال را بروبند و با رویهم گذاردن جهاز شتران منبرى بلند برافرازند ، سپس بر فراز منبر برآمد و و در همان جا خطابه ‏ی طولانی غدیر توسط پیامبر اکرم ایراد گردید .

در این خطبه محمد ، پیامبر اسلام ، علی بن ابی طالب را به عنوان وصی برادر و جانشین خود از جانب خدا معرفی کرد . عبارت معروف ? هر آنکس که من مولای او هستم ، پس علی مولای اوست ? قسمتی از خطابه بلند غدیر است که مورد تایید شیعیان و اهل تسنن است . گرچه در تفسیر ? ولی ? بین شیعه و سنی اختلاف وجود دارد . در فرهنگ لغت عرب ولی به دو معنی آمده :
۱- دوست ؛ ۲- صاحب اختیار به معنای جانشین و امام پس از پیامبر .

ای علی تو نشان هدایت این امتی ؛ هر که تو را دوست بدارد ، رستگار شود و هر که تو را دشمن بدارد ، به هلاک افتد . پیامبر اکرم (ص)
ولایت علی بن ابی طالب (ع) ولایت خدا و محبت او عبادت خدا و پیروی از او فریضه ای از جانب خدا است . پیامبر اکرم (ص)
هر که من مولای اویم پس علی مولای او است . پیامبر اکرم (ص)
روز غدیر خم برترین عید امت من است . پیامبر اکرم (ص)
خداوند پس از غدیر خم برای کسی حجت و عذری باقی نگذاشت . حضرت فاطمه زهرا (س )

کلام بزرگان در مورد عید غدیر خم
گزیده ‏اى از سخنان حضرت امام و مقام معظم رهبرى درباره عید غدیر خم
الف : کلام امام

من این عید سعید بزرگ اسلامى را و مذهبى را به همه ملت هاى مستضعف و به مسلمین جهان و به ملت بزرگوار تبریک عرض مى ‏کنم .

غدیر منحصر به آن زمان نیست ، غدیر در همه اعصار باید باشد .

مسأله غدیر ، مسأله ‏اى نیست که به نفسه براى حضرت امیر یک مسأله‏ اى پیش بیاورد ، حضرت امیر مسأله غدیر را ایجاد کرده است .

غدیر براى ایشان ارزش ندارد ، آن که ارزش دارد خود حضرت است که دنبال آن ارزش غدیر آمده است .

زنده نگه داشتن این عید [ غدیر ] نه به این است که چراغانى بشود و قصیده ‏خوانى بشود و مداحى بشود ، اینها خوب است اما مسأله این نیست ، مسأله این است که به ما یاد بدهند چطور باید تبعیت کنیم .

قضیه غدیر جعل حکومت است این است که قابل نصب است .

ولایتى که در حدیث غدیر است به معناى حکومت است نه به معناى مقام معنوى .

حضرت امیر است که غدیر را به وجود آورده است ، مقام شامخ اوست که اسباب این شده است که خداى تبارک و تعالى او را حاکم قرار بدهد .

غدیر آمده است تا بفهماند سیاست به همه مربوط است .

این حکومتى که عجین با سیاست است در روز غدیر براى حضرت امیر ثابت شد .

این که این قدر صداى غدیر بلند شده است و این قدر براى غدیر ارج قائل شده ‏اند ـ و ارج هم دارد ـ براى این است که با اقامه ولایت یعنى با رسیدن حکومت به دست صاحب حق همه این مسایل حل مى ‏شود و همه انحرافات از بین مى ‏رود .

امروز که عید غدیر است و از بزرگترین اعیاد مذهبى است .

روز عید غدیر روزى است که پیغمبر اکرم (ص) وظیفه حکومت را معین فرمود و الگوى حکومت اسلامى را تا آخر تعیین فرمود .

ب : سخن رهبر

پیغمبر اکرم (ص) در قضیه غدیر و در مقابل چشم مسلمانان و دیدگان تاریخ کسى را به عنوان جانشین خود تعیین کرد که به طور کامل از ارزش هاى اسلامى برخوردار بود .

از ماجراى غدیر مى ‏توان فهمید که امیرالمؤمنین در همان چند سال خلافت و حکومت خودشان اولویت اول در نظر مبارکشان استقرار عدل الهى و اسلام است .

در مسأله غدیر حقایق بسیارى نهفته است .

اهمیت عید سعید غدیر به عنوان برترین عید ها به این دلیل است که متضمن ولایت الله وجود مقدس و شخصیت ممتاز امیر مؤمنان على (ع) در قلمرو نفس انسانى و جامعه بشرى به عنوان امام و پیشوا برترین الگو و نمونه است .

**************************
عید غدیر خم از دیدگاه ‏بزرگان و عالمان
عید غدیر ، یک عید اصیل اسلامى است . چرا که روز هجدهم ذى الحجه را مسلمانان در سه قرن اول ، به این عنوان جشن مى‏ گرفته ‏اند . گفتار مقریزى که مى‏ گوید : ? اولین بارى که این عید در اسلام معروف شد ، در زمان فرمانروایى معزلدوله على بن‏ بویه ، در عراق بود ، وى آن را به سال سیصد و پنجاه و دو هجرى ، بوجود آورد و از آن پس ، شیعیان این روز را عید قرار دادند ، غیر صحیح و قابل قبول نیست . زیرا مسعودى گفته است : ? فرزندان و شیعیان على رضى الله عنه ، این روز را گرامى مى ‏داشتند . ? و این در حالى است که مسعودى شش سال قبل از تاریخى که مقریزى مى‏ گوید ، یعنى به سال سیصد و چهل و شش هجرى ، فوت کرده است . فرات بن‏ ابراهیم از دانشمندان قرن سوم ، حدیثى را از امام صادق (ع) روایت مى ‏کند که حضرت در آن از آباء طاهرینش ـ علیهم السلام ـ نقل مى ‏کند : رسول اکرم(ص) فرمود :

? یوم غدیر خم أفضل أعیاد أمتى … ?
( روز غدیر از بهترین اعیاد امت من است … )

امام على (ع) در سالى که روز جمعه و روز غدیر با هم مصادف شده بود ، براى مردم خطبه خواند و در آن فرمود :

? ان الله عزوجل جمع لکم معشر المؤمنین فى هذا الیوم عیدین عظیمین کبیرین … ?
( خداى عزوجل در این روز ، دو عید عظیم بزرگ را براى شما گروه مؤمنان جمع کرده است . )

در این خطبه طولانى امام مردم را به انجام کارهایى که شایسته است در اعیاد انجام گردد و اظهار شادى و سرور در این گونه ایام ـ بطور تفصیل ـ امر مى ‏کند . طالبین به این خطبه مراجعه کنند .

فرات به سند خود از فرات بن‏ أحنف و او از امام صادق (ع) روایت مى ‏کند که : به امام عرض کردم : فدایت شوم ، آیا عیدى بهتر از عید فطر ، و عید قربان ، و روز جمعه ، و روز عرفه براى مسلمین وجود دارد ؟ حضرت به من فرمود :

? نعم ، أفضلها و أعظمها و أشرفها عندالله منزلة، هو الیوم الذى أکمل الله فیه الدین ، و أنزل على نبیه محمد : ألیوم اکملت لکم دینکم الخ … ?
( بلى ، افضل و أعظم و أشرف اعیاد از نظر قدر و منزلت در نزد خدا ، روزى است که در آن خدا دینش را کامل کرد و آیه شریفه : الیوم أکملت لکم دینکم … را بر پیامبرش نازل کرد . )

در کتاب شریف کافى آمده است : حسن بن‏ راشد از امام صادق (ع) نقل مى ‏کند که حضرت روز غدیر را عید خواند و در آخر کلام خود فرمود :

? فإن الأنبیاء صلوات الله علیهم کانت تأمر الأوصیاء بالیوم الذى کان یقام فیه الوصی أن یتخذ عیدا ?
( انبیاء الهى صلوات الله علیهم به جانشینان خود دستور مى‏ دادند که روز انتخاب و برگزیدن وصى را جشن بگیرند )

حسن مى ‏گوید : عرض کردم : اگر کسى آن را روزه بگیرد چه وضعى دارد ؟
حضرت فرمود : ? صیام ستین شهرا ?

مؤید این مطلب روایتى است که خطیب بغدادى از ابوهریره ، با سندى که راویان آن همگى از ثقات مى ‏باشند ، نقل مى ‏کند . در این روایت ابوهریره نقل مى ‏کند :

هر کس روز هجدهم ذى ‏الحجه را روزه بگیرد ، ثواب روزه شصت ماه برایش نوشته مى ‏شود . و این روز ، روز غدیر خم است .

و در روایت دیگرى آمده است که : رسول اکرم (ص) به حضرت على (ع) سفارش کرد که مسلمین این روز را عید بگیرند . در این باره به روایات ذیل مراجعه کنید :

روایت مفضل بن عمر از امام صادق (ع) ، روایت عمار بن‏ حریز عبدى از امام صادق (ع) و روایت ابوالحسن لیثى از امام صادق (ع) و نیز روایت زیاد بن ‏محمد از آن حضرت (ع) .

? فیاض بن ‏عمر محمد بن ‏طوسى در سال دویست و پنجاه و نه ، در حالى که بیش از نود سال از عمرش مى‏ گذشت گفت : ابوالحسن على بن‏ موسى‏ الرضا ـ علیه السلام ـ را در روز غدیر خم دیدم که گروهى از خواصش ، در حضور آن بزرگوار نشسته بودند . حضرت (ع) آنان را براى صرف افطار دعوت کرده بود و طعام و خیرات و عطایابى از قبیل پوشاک و حتى انگشتر و کفش به منازل آنان فرستاد و وضع آنان و حواشى خود را تغییر داد و در آن روز وسائلى را دیدم بکار گرفتند که سابقه نداشت . و در این حال حضرت (ع) فضایل این روز بزرگ را براى آنان ذکر مى‏ کرد . الخ … ?

در کتاب مختصر بصائر الدرجات ، به اسناد از محمد بن ‏علاء همدانى واسطى و یجبى بن‏ جریح بغدادى آمده است که گفتند : ? با هم ، به قصد دیدار احمد بن‏ اسحاق قمى ، از اصحاب امام حسن عسکرى (ع) ( متوفاى ۲۶۰ ) عازم شهر قم شدیم . هنگامى که رسیدیم ، در منزل او را کوبیدیم ، دخترکى عراقى در را باز کرد . حال احمد را از او پرسیدیم . گفت : مشغول برگزارى عید خود است ، زیرا امروز عید است . گفتیم : سبحان الله ، أعیاد شیعه چهارتاست : عید قربان ، عید فطر ، عید غدیر و روز جمعه الخ … ?

علامه امینى در کتاب ارزشمند الغدیر ، دهها روایت از دهها کتاب مورد وثوق اهل سنت دال بر عید بودن روز غدیر در قرون اول اسلام و اینکه این عید ، شایع و معروف بود ، جمع ‏آورى و نقل کرده است … کافى است به فصلى از این کتاب مراجعه شود که در آن تبریک و تهنیت شیخین ( ابوبکر و عمر ) به حضرت على (ع) را به مناسبت انتصاب او از طرف رسول خدا (ص) به ولایت ، ذکر مى‏ کند .

غیر از منابعى که تهنیت صحابه را بدین مناسبت ذکر کرده ‏اند و علاوه بر منابع بسیارى که بر عید بودن روز غدیر تصریح کرده ‏اند ، علامه امینى تبریک شیخین را از شصت منبع معتبر ذکر کرده است .

لذا از این مطالب معلوم مى ‏شود که : گفته ابن ‏تیمیه در مورد عید غدیر که : عید گرفتن این روز هیچگونه دلیلى ندارد و در بین سلف ، چه از اهل بیت و چه از دیگران ، کسى آن را جشن نگرفته ، صحیح نیست و مستند به دلیل علمى یا تاریخى نمى ‏باشد و دلائل محکم خلاف آن را ثابت مى‏ کند .

۱ نظر برای حج الوداع پیامبر و واقعه غدیر خم(۷)

Avatar

محمدرضا

۱۹ اسفند ۱۳۹۱ در ساعت ۶:۲۵ ب.ظ

حیف این سایت به این خوبی منابع و ذکر نمی کنه لطفا برسی شود!!!

ارسال نظر

درباره‌ی این وبلاگ

این پایگاه توسط تبیان گیلان برای واحد مبلغین طراحی و راه اندازی شده است. تمام حقوق آن متعلق به مرکز تحقیقات اینترنتی تبیان گیلان و اداره کل تبلیغات اسلامی استان گیلان است..

تصاویر

دسته‌ها

بایگانی

  • admin: سلام ازحسن نظرجنابعالی تشکرمی کنم مدیروب [...]
  • admin: علیک سلام آنانکه خاک رابه نظرکیما کنند آیاشود که گوش [...]
  • رامین نظری: با عرض سلام و خداقوت بسیار عالی بود در عین اختصار جامع [...]
  • جعفر: با سلام، من همیشه وقتی زندگی این افراد را مطالعه میکنم [...]
  • admin: قران کریم می فرماید قدافلح من تزکی کسی که خودراازآلودگ [...]